Logo optyk.radom.pl
Aktualnie przegl─ůdasz
Strona Główna

AMD - plamka żółta

Zwyrodnienie plamki zwi─ůzane z wiekiem (AMD)

CO TO STARCZE ZWYRODNIENIE PLAMKI (AMD) I JAKIE S─ä OBJAWY CHOROBY?
Starcze zwyrodnienie plamki (ang. age-related macular degeneration ÔÇô AMD) jest chorob─ů zwyrodnieniow─ů centralnej cz─Ö┼Ťci siatk├│wki, tzw. plamki ┼╝├│┼étej. Plamka to niewielki obszar na dnie oka (ok. 5 mm) odpowiedzialny jest za centralne widzenie. Szczeg├│lnie czu┼éy na uszkodzenia w przebiegu AMD jest ┼Ťrodek plamki zwany do┼ékiem. Jest to miejsce siatk├│wki o najwi─Ökszej rozdzielczo┼Ťci, ostro┼Ťci widzenia, umo┼╝liwiaj─ůcy czytanie, rozpoznawanie twarzy i dostrzeganie drobnych szczeg├│┼é├│w. Obszar siatk├│wki poza plamk─ů pozwala jedynie dostrzega─ç kontury, ruch przedmiot├│w oraz umo┼╝liwia orientacj─Ö przestrzenn─ů. Normalny proces starzenia si─Ö wywo┼éuje ca┼éy szereg zmian w strukturach siatk├│wki, m.in. maleje ilo┼Ť─ç i g─Östo┼Ť─ç fotoreceptor├│w. Wraz z wiekiem zmiany w strukturze i funkcjonowaniu siatk├│wki ulegaj─ů stopniowemu nasileniu. Jak si─Ö jednak okazuje, nie u wszystkich os├│b te procesy zwyrodnieniowe przybieraj─ů cechy patologii.

AMD nie powoduje ┼╝adnych dolegliwo┼Ťci b├│lowych. Pierwsze objawy choroby ÔÇô w postaci centralnego przymglenia widzenia podczas czytania ÔÇô wyst─Öpuj─ů zazwyczaj po 50-60 roku ┼╝ycia. Do innych objaw├│w AMD zalicza si─Ö: zniekszta┼écenia obrazu (tzw. metamorfopsje, powi─Ökszenie lub pomniejszenie obrazu), zamazywanie si─Ö kraw─Ödzi obserwowanych przedmiot├│w, wykrzywianie si─Ö linii prostych, mroczek centralny (ciemna plama w centrum pola widzenia) oraz obni┼╝enie poczucie kontrastu i widzenia barwnego.

W miar─Ö post─Öpu choroby zmiany nasilaj─ů si─Ö. Ostro┼Ť─ç wzroku stopniowo pogarsza si─Ö, a┼╝ do momentu praktycznej ┼Ťlepoty. W zaawansowanych stadiach AMD pacjent nie jest zazwyczaj zdolny do samodzielnego funkcjonowania. Zwykle zmiany dotycz─ů obu oczu, cho─ç nie musz─ů pojawia─ç si─Ö jednocze┼Ťnie i ich zaawansowanie mo┼╝e by─ç r├│┼╝ne.

JAKIE S─ä CZYNNIKI RYZYKA AMD?
Przyczyny powstawiania AMD do chwili obecnej nie zosta┼éy w pe┼éni poznane. Naukowcy wci─ů┼╝ pr├│buj─ů dociec przyczyny powstawania AMD, niedawne badania ujawni┼éy, i┼╝ do rozwoju choroby przyczynia─ç mog─ů si─Ö mutacje w obr─Öbie genu koduj─ůcego, tzw. czynnik H. Czynnik H jest bia┼ékiem odpowiedzialnym za hamowanie reakcji uk┼éadu immunologicznego na infekcje bakteryjne i wirusowe po zwalczeniu zagro┼╝enia. W konsekwencji mutacji, zdolno┼Ť─ç do hamowania reakcji odporno┼Ťciowych zostaje obni┼╝ona, co prowadzi do niebezpiecznego dla zdrowia utrzymywania si─Ö stan├│w zapalnych w organizmie. 

Do czynnik├│w ryzyka rozwoju AMD zalicza si─Ö:

  • Wiek ÔÇô jest to g┼é├│wny czynnik ryzyka rozwoju AMD. Nara┼╝one s─ů szczeg├│lnie osoby po 50 roku ┼╝ycia. W┼Ťr├│d 75-latk├│w AMD stwierdza si─Ö u oko┼éo 25%, w w┼Ťr├│d 80-tatk├│w u ponad 30%.
  • Palenie tytoniu, nadci┼Ťnienie t─Ötnicze, mia┼╝d┼╝yca, oty┼éo┼Ť─ç i wysoki poziom cholesterolu ÔÇô to ca┼éa grupa czynnik├│w, na kt├│re mo┼╝na wp┼éyn─ů─ç poprzez zmian─Ö stylu ┼╝ycia. Na uwag─Ö zas┼éuguje fakt, ┼╝e na AMD nara┼╝one s─ů tak┼╝e i te osoby, kt├│re pali┼éy w przesz┼éo┼Ťci. Dopiero po 20 latach od zaprzestania palenia ryzyko spada do poziomu cechuj─ůcego osoby niepal─ůce. AMD wyst─Öpuje r├│wnie┼╝ znacznie cz─Ö┼Ťciej u os├│b choruj─ůcych na nadci┼Ťnienie t─Ötnicze, po przebytym zawale mi─Ö┼Ťnia sercowego czy te┼╝ udarze m├│zgu.
  • P┼ée─ç ÔÇô cz─Ö┼Ťciej choruj─ů kobiety. U kobiet powy┼╝ej 75 roku ┼╝ycia dwa razy cz─Ö┼Ťciej wyst─Öpuj─ů zmiany pocz─ůtkowe AMD, i a┼╝ siedem razy cz─Ö┼Ťciej zmiany zaawansowane ni┼╝ u m─Ö┼╝czyzn w tym samym wieku.
  • Rasa ÔÇô u os├│b rasy bia┼éej cz─Ö┼Ťciej wyst─Öpuj─ů zaawansowane formy AMD ni┼╝ u os├│b rasy czarnej. Fakt ten t┼éumaczy si─Ö ochronnym dzia┼éaniem melaniny.
  • Czynniki genetyczne ÔÇô udowodniono zwi─Ökszone ryzyko wyst─ůpienia AMD u cz┼éonk├│w rodziny osoby dotkni─Ötej t─ů chorob─ů. Krewni pierwszego stopnia s─ů ok. 3,5 raza bardziej nara┼╝eni na rozw├│j choroby.
  • Kolor t─Öcz├│wki ÔÇô AMD mo┼╝e wyst─Öpowa─ç cz─Ö┼Ťciej u os├│b z niebieskim kolorem oczu, co t┼éumaczy si─Ö mniejsz─ů ilo┼Ťci─ů melaniny w siatk├│wce oczu o jasnych t─Öcz├│wkach.
  • Wada refrakcji ÔÇô zauwa┼╝a si─Ö, ┼╝e osoby z nadwzroczno┼Ťci─ů mog─ů by─ç bardziej predysponowane do wyst─ůpienia AMD.
  • Nie bez znaczenia dla rozwoju zwyrodnienia plamki zwi─ůzanego z wiekiem jest tak┼╝e przewlek┼éa ekspozycja na ┼Ťwiat┼éo oraz z┼ée nawyki ┼╝ywieniowe (niedostateczna ilo┼Ť─ç antyoksydant├│w).



JAKIE S─ä RODZAJE AMD?
Rozr├│┼╝niamy dwie formy kliniczne zwyrodnienia plamki zwi─ůzanego z wiekiem:

  • posta─ç such─ů (zanikow─ů) i
  • posta─ç wysi─Ökow─ů (mokr─ů).

Posta─ç sucha wyst─Öpuje najcz─Ö┼Ťciej (90% przypadk├│w). Jest ┼éagodniejszym typem AMD i cechuje si─Ö powolnym post─Öpem choroby. Pogorszenie ostro┼Ťci wzroku nast─Öpuje stopniowo, w ci─ůgu miesi─Öcy lub lat. W tej postaci zmiany jakie zachodz─ů w plamce maj─ů charakter przede wszystkim zanikowy. Obumieraj─ů kom├│rki odpowiedzialne za prawid┼éowe odbieranie wra┼╝e┼ä wzrokowych (fotoreceptory) oraz funkcjonowanie siatk├│wki (kom├│rki nab┼éonka barwnikowego i choriokapilary). Stopniowo dochodzi do utraty widzenia centralnego. W pocz─ůtkowym stadium choroby, podczas badania okulista stwierdza w polu plamkowym obecno┼Ť─ç tzw. druz, czyli drobnych z┼éog├│w produkt├│w przemiany materii siatk├│wki. W stadium zaawansowanym dochodzi do rozleg┼éych zanik├│w siatk├│wkowo-naczyni├│wkowych ÔÇô tzw. zanik geograficzny.

Posta─ç wysi─Ökowa wyst─Öpuje rzadziej (10% przypadk├│w). Ma zwykle ci─Ö┼╝ki przebieg. Pogorszenie widzenia post─Öpuje bardzo szybko (nawet w ci─ůgu kliku dni) i jest zazwyczaj nieodwracalne. W tym typie choroby pod siatk├│wk─ů powstaje nieprawid┼éowa b┼éona w┼é├│knisto-naczyniowa, kt├│ra przyczynia si─Ö do powstawania przesi─Ök├│w surowiczych oraz krwotok├│w podsiatk├│wkowych. Zanikowi ulega nab┼éonek barwnikowy siatk├│wki oraz kom├│rki fotoreceptorowi. W ko┼äcowym stadium mo┼╝e doj┼Ť─ç do powstania tzw. tarczowatej blizny i trwa┼éego uszkodzenia siatk├│wki. W tym typie AMD powstaje zazwyczaj mroczek centralny, postrzegany przez chorego jako ÔÇ×ciemna plama przed okiem", wyst─Öpuje zniekszta┼écenie obrazu, a tak┼╝e gorsze postrzeganie barw oraz kontrastu. Gdy dojdzie do krwotoku podsiatk├│wkowego, ostro┼Ť─ç wzroku ulega nag┼éemu drastycznemu pogorszeniu. Zazwyczaj jednak zostaje zachowana zdolno┼Ť─ç dostrzegania kontur├│w oraz orientacja w przestrzeni.

Nale┼╝y zaznaczy─ç, i┼╝ istnieje ryzyko przej┼Ťcia ┼éagodniejszej, suchej postaci AMD w posta─ç wysi─Ökow─ů.

DIAGNOSTYKA AMD
Obraz kliniczny zar├│wno wysi─Ökowej, jak i suchej postaci AMD jest charakterystyczny i zazwyczaj do postawienia diagnozy wystarcza badanie dna oka. W celu dok┼éadniejszej oceny stopnia zaawansowania choroby, nale┼╝y jednak wykona─ç badanie angiografii fluoresceinowej ÔÇô kontrastowe badanie naczy┼ä krwiono┼Ťnych dna oka. W celu wykonania badania pacjentowi podaje si─Ö do┼╝ylnie barwnik, aby nast─Öpnie przy u┼╝yciu specjalnego aparatu wykona─ç zdj─Öcia dna oka. Angiografia fluoresceinowa ujawnia patologiczne unaczynienie podsiatk├│wkowe w plamce, pozwala okre┼Ťli─ç wielko┼Ť─ç i typ zmian.

Wskazane jest r├│wnie┼╝ badanie OCT (optyczna koherentna tomografia), kt├│re dostarcza informacji o grubo┼Ťci siatk├│wki, pozwala okre┼Ťli─ç dok┼éadne po┼éo┼╝enie b┼éony podsiatk├│wkowej, a tak┼╝e oceni─ç ubytki nab┼éonka barwnikowego siatk├│wki. Jest to badanie ca┼ékowicie niebolesne oraz nieinwazyjne.

Niezwykle przydatne w diagnostyce AMD s─ů r├│wnie┼╝ nowoczesne badania centralnego pola widzenia, takie jak mikroperymetria i PHP (ang. Preferential Hyperacuity Perymetry). Badania te wykrywaj─ů i lokalizuj─ů niewielkie mroczki centralne, spowodowane dyskretnymi zmianami pocz─ůtkowymi.

Jednak podstawowym testem, bardzo prostym testem, umo┼╝liwiaj─ůcym wczesne wykrycie patologii plamki jest test Amslera. Test Amslera to kwadratowa kratownica 10 cm, z centralnym punktem obserwacji. Badany zak┼éada okulary do bli┼╝y, zas┼éania jedno oko i patrz─ůc drugim okiem bezpo┼Ťrednio w centralny punkt, stwierdza w siatce ewentualne zniekszta┼écenie i ubytki kratownicy oraz przymglenia czy plamy. Zalet─ů testu Amslera jest mo┼╝liwo┼Ť─ç samodzielnego przeprowadzenia badania przez pacjenta w domu.

LECZENIE I PROFILAKTYKA AMD
Ze wzgl─Ödu na nieznan─ů przyczyn─Ö powstawania choroby, nie ma niestety skutecznego leczenia zmian zwyrodnieniowych plamki. W cz─Ö┼Ťci przypadk├│w mo┼╝liwe jest jednak zahamowanie progresji choroby, a tym samym uchronienie pacjenta przed utrat─ů wzroku. 

Obecnie nie ma udowodnionego, skutecznego leczenia suchej postaci AMD. Korzystnym wydaje si─Ö spo┼╝ywanie du┼╝ej ilo┼Ťci produkt├│w bogatych w antyoksydanty (witamin─Ö C i witaminy z grupy B) oraz cynk. Dzia┼éanie ochronne preparat├│w z lutein─ů oraz zeaksantyn─ů nie zosta┼éo do chwili obecnej jednoznacznie udowodnione. W niekt├│rych przypadkach skuteczne s─ů jedynie preparaty zawieraj─ůce okre┼Ťlon─ů kombinacj─Ö sk┼éadnik├│w w bardzo du┼╝ych dawkach: witamina C ÔÇô 500 mg, ╬▓-karoten ÔÇô 15mg, witamina E ÔÇô 400 IE, cynk ÔÇô 80 mg, tlenek miedzi ÔÇô 2 mg. Stosuje si─Ö leki poprawiaj─ůce ukrwienie, a w razie potrzeby leki obni┼╝aj─ůce cholesterol i reguluj─ůce ci┼Ťnienie t─Ötnicze. Zaleca si─Ö r├│wnie┼╝ u┼╝ywania okular├│w przeciws┼éonecznych z filtrem UV oraz zaprzesta─ç palenia tytoniu.

W przypadku postaci wysi─Ökowej zaleca si─Ö podawanie do wn─Ötrza ga┼éki ocznej substancji blokuj─ůcej tzw. naczyniowy ┼Ťr├│db┼éonkowy czynnik wzrostu (ang. vascular endothelial growth factor ÔÇô VEGF). VEGF jest odpowiedzialny za powstawanie patologicznego unaczynienia podsiatk├│wkowego. Obecnie na rynku dost─Öpne s─ů trzy substancje wykazuj─ůce zdolno┼Ť─ç wychwytu tego czynnika we wn─Ötrzu ga┼éki ocznej. S─ů to ranibizumab, pegaptanib oraz bewacizumab. Ze wzgl─Ödu na fakt, i┼╝ dzia┼éanie tych lek├│w utrzymuje si─Ö jedynie przez okre┼Ťlony czas (zazwyczaj kilka miesi─Öcy), podanie leku trzeba powtarza─ç. Nale┼╝y jednak zaznaczy─ç, i┼╝ efekt dzia┼éania wymienionych preparat├│w jest tym lepszy, im mniej nasilone s─ů zmiany na dnie oka.

W pocz─ůtkowych stadiach wysi─Ökowej postaci AMD korzystna jest laseroterapia (niszczenie nowopowsta┼éych patologicznych naczy┼ä). Ten wykonywany ambulatoryjnie zabieg jest zazwyczaj niebolesny.

Stosuje si─Ö r├│wnie┼╝ terapi─Ö fotodynamiczn─ů (PDT), kt├│ra polega na zniszczeniu patologicznego unaczynienia podsiatk├│wkowego laserem, po uprzednim podaniu do┼╝ylnym substancji fotouczulaj─ůcej. Ten typ leczenia jest skuteczny jedynie we wczesnym stadium wysi─Ökowej postaci AMD i w okre┼Ťlonym typie neowaskularyzacji. R├│wnie┼╝ PDT jest terapi─ů wymagaj─ůc─ů kilkakrotnego powt├│rzenia, zazwyczaj w odst─Öpach 2-3 miesi─Öcznych. Jest to zabieg niebolesny i przeprowadzany zazwyczaj w warunkach ambulatoryjnych. Obecnie podejmowane s─ů pr├│by stosowania terapii ┼é─ůczonej ÔÇô PDT z podaniem do wn─Ötrza ga┼éki ocznej preparat├│w anty-VEGF.

Leczenie chirurgiczne w przypadku AMD jest rzadko stosowane. Zabieg wykonuje si─Ö w przypadku wyst─ůpienia rozleg┼éego krwotoku podsiatk├│wkowego (zabieg witrektomii). Podejmowane s─ů r├│wnie┼╝ eksperymentalne pr├│by wykonywania przeszczepu kom├│rek nab┼éonka barwnikowego siatk├│wki, czy te┼╝ wszczepu protez siatk├│wki.

Obecnie trwaj─ů intensywne poszukiwania skutecznej metody leczenia starczego zwyrodnienia plamki. Wczesna diagnostyka AMD jest niezwykle wa┼╝na ze wzgl─Ödu na korzy┼Ťci wynikaj─ůce z wczesnego rozpocz─Öcia leczenia, a tym samym ÔÇô redukcji ryzyka gwa┼étownego spadku ostro┼Ťci wzroku. Dlatego te┼╝ po 50 roku ┼╝ycia zaleca si─Ö wykonywanie badania okulistycznego przynajmniej raz w roku. Korzystna jest r├│wnie┼╝ regularna samokontrola testem Amslera.

Niezmiernie istotnym dzia┼éaniem, mog─ůcym zmniejszy─ç ryzyko rozwoju choroby, jest zmiana stylu ┼╝ycia ÔÇô zaprzestanie palenia, regularny wysi┼éek fizyczny oraz odpowiednia dieta. Wysokie spo┼╝ycie karotenoid├│w i antyoksydant├│w w diecie (luteina, zeaksantyna, beta-karoten, oraz witamina C i E), a tak┼╝e niekt├│rych pierwiastk├│w (cynk), kt├│re znajduj─ů si─Ö w wielu owocach i warzywach, mo┼╝e tak┼╝e stanowi─ç ochron─Ö przed rozwojem AMD. Badania naukowe wskazuj─ů r├│wnie┼╝, ┼╝e nienasycone kwasy t┼éuszczowe z rodziny omega-3, azw┼éaszcza kwas dokozaheksaenowy (DHA), kt├│re wyst─Öpuj─ů w du┼╝ych ilo┼Ťciach w t┼éuszczu ryb morskich, s─ů niezb─Ödne w przeciwdzia┼éaniu i leczeniu choroby.

W ramach profilaktyki AMD osoby zdrowe oraz zagro┼╝one wyst─ůpieniem choroby, jak r├│wnie┼╝ osoby, u kt├│rych wykryto AMD, powinny stosowa─ç si─Ö do zasad zawartych w poni┼╝szej tabeli. 

Niekiedy zaleca si─Ö dodatkow─ů suplementacj─Ö diety preparatami zawieraj─ůcymi: lutein─Ö i zeaksantyn─Ö, witamin─Ö C i E, cynk i selen oraz niezb─Ödne nienasycone kwasy t┼éuszczowe z rodziny omega-3 (g┼é├│wnie DHA). Maria Molska

FAQ - PYTANIA I ODPOWIEDZI


All right reserved by www.optyk.radom.pl