Logo optyk.radom.pl
Aktualnie przeglądasz
Strona Główna

AMD - plamka żółta

Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem (AMD)

CO TO STARCZE ZWYRODNIENIE PLAMKI (AMD) I JAKIE SĄ OBJAWY CHOROBY?
Starcze zwyrodnienie plamki (ang. age-related macular degeneration – AMD) jest chorobą zwyrodnieniową centralnej części siatkówki, tzw. plamki żółtej. Plamka to niewielki obszar na dnie oka (ok. 5 mm) odpowiedzialny jest za centralne widzenie. Szczególnie czuły na uszkodzenia w przebiegu AMD jest środek plamki zwany dołkiem. Jest to miejsce siatkówki o największej rozdzielczości, ostrości widzenia, umożliwiający czytanie, rozpoznawanie twarzy i dostrzeganie drobnych szczegółów. Obszar siatkówki poza plamką pozwala jedynie dostrzegać kontury, ruch przedmiotów oraz umożliwia orientację przestrzenną. Normalny proces starzenia się wywołuje cały szereg zmian w strukturach siatkówki, m.in. maleje ilość i gęstość fotoreceptorów. Wraz z wiekiem zmiany w strukturze i funkcjonowaniu siatkówki ulegają stopniowemu nasileniu. Jak się jednak okazuje, nie u wszystkich osób te procesy zwyrodnieniowe przybierają cechy patologii.

AMD nie powoduje żadnych dolegliwości bólowych. Pierwsze objawy choroby – w postaci centralnego przymglenia widzenia podczas czytania – występują zazwyczaj po 50-60 roku życia. Do innych objawów AMD zalicza się: zniekształcenia obrazu (tzw. metamorfopsje, powiększenie lub pomniejszenie obrazu), zamazywanie się krawędzi obserwowanych przedmiotów, wykrzywianie się linii prostych, mroczek centralny (ciemna plama w centrum pola widzenia) oraz obniżenie poczucie kontrastu i widzenia barwnego.

W miarę postępu choroby zmiany nasilają się. Ostrość wzroku stopniowo pogarsza się, aż do momentu praktycznej ślepoty. W zaawansowanych stadiach AMD pacjent nie jest zazwyczaj zdolny do samodzielnego funkcjonowania. Zwykle zmiany dotyczą obu oczu, choć nie muszą pojawiać się jednocześnie i ich zaawansowanie może być różne.

JAKIE SĄ CZYNNIKI RYZYKA AMD?
Przyczyny powstawiania AMD do chwili obecnej nie zostały w pełni poznane. Naukowcy wciąż próbują dociec przyczyny powstawania AMD, niedawne badania ujawniły, iż do rozwoju choroby przyczyniać mogą się mutacje w obrębie genu kodującego, tzw. czynnik H. Czynnik H jest białkiem odpowiedzialnym za hamowanie reakcji układu immunologicznego na infekcje bakteryjne i wirusowe po zwalczeniu zagrożenia. W konsekwencji mutacji, zdolność do hamowania reakcji odpornościowych zostaje obniżona, co prowadzi do niebezpiecznego dla zdrowia utrzymywania się stanów zapalnych w organizmie. 

Do czynników ryzyka rozwoju AMD zalicza się:

  • Wiek – jest to główny czynnik ryzyka rozwoju AMD. Narażone są szczególnie osoby po 50 roku życia. Wśród 75-latków AMD stwierdza się u około 25%, w wśród 80-tatków u ponad 30%.
  • Palenie tytoniu, nadciśnienie tętnicze, miażdżyca, otyłość i wysoki poziom cholesterolu – to cała grupa czynników, na które można wpłynąć poprzez zmianę stylu życia. Na uwagę zasługuje fakt, że na AMD narażone są także i te osoby, które paliły w przeszłości. Dopiero po 20 latach od zaprzestania palenia ryzyko spada do poziomu cechującego osoby niepalące. AMD występuje również znacznie częściej u osób chorujących na nadciśnienie tętnicze, po przebytym zawale mięśnia sercowego czy też udarze mózgu.
  • Płeć – częściej chorują kobiety. U kobiet powyżej 75 roku życia dwa razy częściej występują zmiany początkowe AMD, i aż siedem razy częściej zmiany zaawansowane niż u mężczyzn w tym samym wieku.
  • Rasa – u osób rasy białej częściej występują zaawansowane formy AMD niż u osób rasy czarnej. Fakt ten tłumaczy się ochronnym działaniem melaniny.
  • Czynniki genetyczne – udowodniono zwiększone ryzyko wystąpienia AMD u członków rodziny osoby dotkniętej tą chorobą. Krewni pierwszego stopnia są ok. 3,5 raza bardziej narażeni na rozwój choroby.
  • Kolor tęczówki – AMD może występować częściej u osób z niebieskim kolorem oczu, co tłumaczy się mniejszą ilością melaniny w siatkówce oczu o jasnych tęczówkach.
  • Wada refrakcji – zauważa się, że osoby z nadwzrocznością mogą być bardziej predysponowane do wystąpienia AMD.
  • Nie bez znaczenia dla rozwoju zwyrodnienia plamki związanego z wiekiem jest także przewlekła ekspozycja na światło oraz złe nawyki żywieniowe (niedostateczna ilość antyoksydantów).



JAKIE SĄ RODZAJE AMD?
Rozróżniamy dwie formy kliniczne zwyrodnienia plamki związanego z wiekiem:

  • postać suchą (zanikową) i
  • postać wysiękową (mokrą).

Postać sucha występuje najczęściej (90% przypadków). Jest łagodniejszym typem AMD i cechuje się powolnym postępem choroby. Pogorszenie ostrości wzroku następuje stopniowo, w ciągu miesięcy lub lat. W tej postaci zmiany jakie zachodzą w plamce mają charakter przede wszystkim zanikowy. Obumierają komórki odpowiedzialne za prawidłowe odbieranie wrażeń wzrokowych (fotoreceptory) oraz funkcjonowanie siatkówki (komórki nabłonka barwnikowego i choriokapilary). Stopniowo dochodzi do utraty widzenia centralnego. W początkowym stadium choroby, podczas badania okulista stwierdza w polu plamkowym obecność tzw. druz, czyli drobnych złogów produktów przemiany materii siatkówki. W stadium zaawansowanym dochodzi do rozległych zaników siatkówkowo-naczyniówkowych – tzw. zanik geograficzny.

Postać wysiękowa występuje rzadziej (10% przypadków). Ma zwykle ciężki przebieg. Pogorszenie widzenia postępuje bardzo szybko (nawet w ciągu kliku dni) i jest zazwyczaj nieodwracalne. W tym typie choroby pod siatkówką powstaje nieprawidłowa błona włóknisto-naczyniowa, która przyczynia się do powstawania przesięków surowiczych oraz krwotoków podsiatkówkowych. Zanikowi ulega nabłonek barwnikowy siatkówki oraz komórki fotoreceptorowi. W końcowym stadium może dojść do powstania tzw. tarczowatej blizny i trwałego uszkodzenia siatkówki. W tym typie AMD powstaje zazwyczaj mroczek centralny, postrzegany przez chorego jako „ciemna plama przed okiem", występuje zniekształcenie obrazu, a także gorsze postrzeganie barw oraz kontrastu. Gdy dojdzie do krwotoku podsiatkówkowego, ostrość wzroku ulega nagłemu drastycznemu pogorszeniu. Zazwyczaj jednak zostaje zachowana zdolność dostrzegania konturów oraz orientacja w przestrzeni.

Należy zaznaczyć, iż istnieje ryzyko przejścia łagodniejszej, suchej postaci AMD w postać wysiękową.

DIAGNOSTYKA AMD
Obraz kliniczny zarówno wysiękowej, jak i suchej postaci AMD jest charakterystyczny i zazwyczaj do postawienia diagnozy wystarcza badanie dna oka. W celu dokładniejszej oceny stopnia zaawansowania choroby, należy jednak wykonać badanie angiografii fluoresceinowej – kontrastowe badanie naczyń krwionośnych dna oka. W celu wykonania badania pacjentowi podaje się dożylnie barwnik, aby następnie przy użyciu specjalnego aparatu wykonać zdjęcia dna oka. Angiografia fluoresceinowa ujawnia patologiczne unaczynienie podsiatkówkowe w plamce, pozwala określić wielkość i typ zmian.

Wskazane jest również badanie OCT (optyczna koherentna tomografia), które dostarcza informacji o grubości siatkówki, pozwala określić dokładne położenie błony podsiatkówkowej, a także ocenić ubytki nabłonka barwnikowego siatkówki. Jest to badanie całkowicie niebolesne oraz nieinwazyjne.

Niezwykle przydatne w diagnostyce AMD są również nowoczesne badania centralnego pola widzenia, takie jak mikroperymetria i PHP (ang. Preferential Hyperacuity Perymetry). Badania te wykrywają i lokalizują niewielkie mroczki centralne, spowodowane dyskretnymi zmianami początkowymi.

Jednak podstawowym testem, bardzo prostym testem, umożliwiającym wczesne wykrycie patologii plamki jest test Amslera. Test Amslera to kwadratowa kratownica 10 cm, z centralnym punktem obserwacji. Badany zakłada okulary do bliży, zasłania jedno oko i patrząc drugim okiem bezpośrednio w centralny punkt, stwierdza w siatce ewentualne zniekształcenie i ubytki kratownicy oraz przymglenia czy plamy. Zaletą testu Amslera jest możliwość samodzielnego przeprowadzenia badania przez pacjenta w domu.

LECZENIE I PROFILAKTYKA AMD
Ze względu na nieznaną przyczynę powstawania choroby, nie ma niestety skutecznego leczenia zmian zwyrodnieniowych plamki. W części przypadków możliwe jest jednak zahamowanie progresji choroby, a tym samym uchronienie pacjenta przed utratą wzroku. 

Obecnie nie ma udowodnionego, skutecznego leczenia suchej postaci AMD. Korzystnym wydaje się spożywanie dużej ilości produktów bogatych w antyoksydanty (witaminę C i witaminy z grupy B) oraz cynk. Działanie ochronne preparatów z luteiną oraz zeaksantyną nie zostało do chwili obecnej jednoznacznie udowodnione. W niektórych przypadkach skuteczne są jedynie preparaty zawierające określoną kombinację składników w bardzo dużych dawkach: witamina C – 500 mg, β-karoten – 15mg, witamina E – 400 IE, cynk – 80 mg, tlenek miedzi – 2 mg. Stosuje się leki poprawiające ukrwienie, a w razie potrzeby leki obniżające cholesterol i regulujące ciśnienie tętnicze. Zaleca się również używania okularów przeciwsłonecznych z filtrem UV oraz zaprzestać palenia tytoniu.

W przypadku postaci wysiękowej zaleca się podawanie do wnętrza gałki ocznej substancji blokującej tzw. naczyniowy śródbłonkowy czynnik wzrostu (ang. vascular endothelial growth factor – VEGF). VEGF jest odpowiedzialny za powstawanie patologicznego unaczynienia podsiatkówkowego. Obecnie na rynku dostępne są trzy substancje wykazujące zdolność wychwytu tego czynnika we wnętrzu gałki ocznej. Są to ranibizumab, pegaptanib oraz bewacizumab. Ze względu na fakt, iż działanie tych leków utrzymuje się jedynie przez określony czas (zazwyczaj kilka miesięcy), podanie leku trzeba powtarzać. Należy jednak zaznaczyć, iż efekt działania wymienionych preparatów jest tym lepszy, im mniej nasilone są zmiany na dnie oka.

W początkowych stadiach wysiękowej postaci AMD korzystna jest laseroterapia (niszczenie nowopowstałych patologicznych naczyń). Ten wykonywany ambulatoryjnie zabieg jest zazwyczaj niebolesny.

Stosuje się również terapię fotodynamiczną (PDT), która polega na zniszczeniu patologicznego unaczynienia podsiatkówkowego laserem, po uprzednim podaniu dożylnym substancji fotouczulającej. Ten typ leczenia jest skuteczny jedynie we wczesnym stadium wysiękowej postaci AMD i w określonym typie neowaskularyzacji. Również PDT jest terapią wymagającą kilkakrotnego powtórzenia, zazwyczaj w odstępach 2-3 miesięcznych. Jest to zabieg niebolesny i przeprowadzany zazwyczaj w warunkach ambulatoryjnych. Obecnie podejmowane są próby stosowania terapii łączonej – PDT z podaniem do wnętrza gałki ocznej preparatów anty-VEGF.

Leczenie chirurgiczne w przypadku AMD jest rzadko stosowane. Zabieg wykonuje się w przypadku wystąpienia rozległego krwotoku podsiatkówkowego (zabieg witrektomii). Podejmowane są również eksperymentalne próby wykonywania przeszczepu komórek nabłonka barwnikowego siatkówki, czy też wszczepu protez siatkówki.

Obecnie trwają intensywne poszukiwania skutecznej metody leczenia starczego zwyrodnienia plamki. Wczesna diagnostyka AMD jest niezwykle ważna ze względu na korzyści wynikające z wczesnego rozpoczęcia leczenia, a tym samym – redukcji ryzyka gwałtownego spadku ostrości wzroku. Dlatego też po 50 roku życia zaleca się wykonywanie badania okulistycznego przynajmniej raz w roku. Korzystna jest również regularna samokontrola testem Amslera.

Niezmiernie istotnym działaniem, mogącym zmniejszyć ryzyko rozwoju choroby, jest zmiana stylu życia – zaprzestanie palenia, regularny wysiłek fizyczny oraz odpowiednia dieta. Wysokie spożycie karotenoidów i antyoksydantów w diecie (luteina, zeaksantyna, beta-karoten, oraz witamina C i E), a także niektórych pierwiastków (cynk), które znajdują się w wielu owocach i warzywach, może także stanowić ochronę przed rozwojem AMD. Badania naukowe wskazują również, że nienasycone kwasy tłuszczowe z rodziny omega-3, azwłaszcza kwas dokozaheksaenowy (DHA), które występują w dużych ilościach w tłuszczu ryb morskich, są niezbędne w przeciwdziałaniu i leczeniu choroby.

W ramach profilaktyki AMD osoby zdrowe oraz zagrożone wystąpieniem choroby, jak również osoby, u których wykryto AMD, powinny stosować się do zasad zawartych w poniższej tabeli. 

Niekiedy zaleca się dodatkową suplementację diety preparatami zawierającymi: luteinę i zeaksantynę, witaminę C i E, cynk i selen oraz niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe z rodziny omega-3 (głównie DHA). Maria Molska

FAQ - PYTANIA I ODPOWIEDZI


All right reserved by www.optyk.radom.pl