Logo optyk.radom.pl
Aktualnie przegl膮dasz
Strona G艂贸wna

Jaskra - cichy zab贸jca

Jaskra

CO TO JEST JASKRA I JAKIE S膭 JEJ PRZYCZYNY?
Jaskra (艂ac. glaucoma, ang. glaucoma) to choroba oczu prowadz膮ca do post臋puj膮cego i nieodwracalnego uszkodzenia nerwu wzrokowego i kom贸rek zwojowych siatk贸wki. W przebiegu choroby obserwuje si臋 charakterystyczne zmiany w wygl膮dzie tarczy nerwu wzrokowego i ubytki pola widzenia. Ocenia si臋, 偶e na 艣wiecie na jaskr臋 choruje 67 milion贸w os贸b, a ponad 6 milion贸w jest z tego powodu ca艂kowicie niewidomych. W Polsce jest ok. 200 tys. chorych, a zagro偶onych rozwojem tej choroby jest ok. 600 tysi臋cy.

Nieleczona jaskra prowadzi do nieodwracalnej 艣lepoty. Jaskra jest chorob膮 bardzo podst臋pn膮. Wi臋kszo艣膰 pacjent贸w we wczesnych stadiach nie ma 偶adnych niepokoj膮cych objaw贸w. Obwodowe pole widzenia mo偶e zosta膰 w znacznym stopniu upo艣ledzone, zanim pacjent to zauwa偶y. Je偶eli jaskra zostanie wykryta wcze艣nie i jest leczona farmakologicznie lub chirurgicznie, to ca艂kowitej utracie widzenia mo偶na zapobiec.

Nie do ko艅ca wyja艣nione s膮 przyczyny powstania tej choroby. Uwa偶a si臋, 偶e istniej膮 co najmniej 2 przyczyny zaniku nerwu wzrokowego 鈥 mechaniczna i naczyniowa.

Przyczyna mechaniczna wi膮偶e si臋 we wzrostem ci艣nienia wewn膮trzga艂kowego. Odpowiednie napi臋cie ga艂ki ocznej utrzymywane jest przez tzw. ciecz wodnist膮, kt贸ra wype艂nia przedni膮 i tyln膮 komor臋 oka oraz przenika do cia艂a szklistego. Ciecz wodnista wytwarzana jest w ilo艣ci ok. 2 mm3/min przez cia艂o rz臋skowe znajduj膮ce si臋 w tylnej komorze oka. Przez 藕renic臋 dostaje si臋 do komory przedniej oka. Stamt膮d nadmiar cieczy wodnistej jest odprowadzany poprzez tzw. beleczkowanie do kana艂u Schlemma, a dalej do uk艂adu 偶ylnego. Ciecz wodnista opuszcza ga艂k臋 oczn膮 w miejscu zwanym k膮tem przes膮czania. Je偶eli na drodze odp艂ywu cieczy znajduje si臋 przeszkoda, ciecz wodnista gromadzi si臋 we wn臋trzu oka, a ci艣nienie 艣r贸dga艂kowe wzrasta. Wysokie ci艣nienie 艣r贸dga艂kowe uciska na w艂贸kna nerwu wzrokowego, co w konsekwencji prowadzi do ich zaniku.

Przyczyna naczyniowa powi膮zana jest ze zbyt s艂abym ukrwieniem nerwu wzrokowego. Nerw wzrokowy od偶ywiany jest specjaln膮 sieci膮 naczy艅 pochodz膮c膮 z naczyni贸wki, siatk贸wki i naczy艅 rz臋skowych. Je偶eli naczynia te s膮 w sta艂ym skurczu, lub s膮 zw臋偶one z powodu zmian mia偶d偶ycowych, nie doprowadzaj膮 odpowiedniej ilo艣ci krwi do nerwu wzrokowego. Chroniczne niedokrwienie doprowadza tak偶e do zaniku w艂贸kien nerwu wzrokowego.

JAKIE S膭 CZYNNIKI RYZYKA JASKRY?
Prawdopodobie艅stwo wyst膮pienia jaskry zwi臋ksza si臋 u os贸b z podwy偶szonym ci艣nieniem wewn膮trzga艂kowym, u kt贸rych wyst膮pi膮 inne czynniki ryzyka, takie jak:
- wiek powy偶ej 50 roku 偶ycia,
- nadci艣nienie t臋tnicze,
- niedoci艣nienie t臋tnicze i/lub hipotonia nocna du偶ego stopnia,
- rodzinne wyst臋powanie jaskry,
- wysoka kr贸tkowzroczno艣膰,
- migrenowe b贸le g艂owy,
- przebyty zawa艂 i/lub udar,
- cukrzyca.

Poni偶ej przedstawiamy test opracowany przez Polskie Towarzystwo Profilaktyki Jaskry w zwi膮zku z akcj膮 "Polsko nie 艣lepnij!".

Przeczytaj poni偶szy test i odpowiedz na pytania. Je艣li odpowied藕 na kt贸re艣 z nich jest twierdz膮ca zapisz liczb臋 punkt贸w, kt贸ra umieszczona jest przy tym pytaniu. Po przeczytaniu ca艂o艣ci dodaj liczb臋 zapisanych punkt贸w i sprawd藕 sw贸j wynik pod tabel膮.

Je偶eli po dodaniu punkt贸w masz ich:

mniej ni偶 35 鈥 jeste艣 w grupie ma艂ego ryzyka, jednak zaleca si臋, badania kontrolne raz na dwa lata,
od 35 do 50 鈥 jeste艣 w grupie 艣redniego ryzyka, zaleca si臋, badania kontrolne przynajmniej raz w roku,
powy偶ej 50 鈥 jeste艣 w grupie du偶ego ryzyka - zaleca si臋 natychmiastow膮 konsultacj臋 z lekarzem okulist膮.

JAK WYGL膭DA DIAGNOSTYKA JASKRY? Rozpoznanie jaskry opiera si臋 na kilku ca艂kowicie niebolesnych i nieinwazyjnych badaniach okulistycznych. W celu prawid艂owego rozpoznania typu jaskry nale偶y przeprowadzi膰 wszystkie poni偶sze badania:

 

  • Badanie dna oka ze szczeg贸艂ow膮 ocen膮 tarczy nerwu wzrokowego. Badanie dna oka wykonuje lekarz okulista po uprzednim farmakologicznym rozszerzeniu 藕renicy, najcz臋艣ciej podczas obserwacji oka w lampie szczelinowej. W przebiegu jaskry obserwuje si臋 charakterystyczne wg艂臋bienie tarczy nerwu wzrokowego. Istniej膮 r贸wnie偶 nowoczesne metody badania nerwu wzrokowego takie jak HRT, GDX czy OCT. Pozwalaj膮 one na szczeg贸艂ow膮 ocen臋 stanu w艂贸kien nerwowych i wykrycie pierwszych nieprawid艂owo艣ci na kilka lad przed pojawieniem si臋 innych objaw贸w. Badana te s膮 r贸wnie偶 bardzo przydatne w monitorowaniu post臋p贸w choroby.

     
  • Pomiar ci艣nienia wewn膮trzga艂kowego (tonometria). Prawid艂owe ci艣nienie wewn膮trzga艂kowe mie艣ci si臋 w zakresie od 10 do 21 mmHg. Istnieje kilka metod pomiaru, przy czym najbardziej miarodajne wyniki uzyskuje si臋 przy pomocy tzw. tonometrii aplanacyjnej. Nie bez znaczenia dla pomiaru ci艣nienia jest r贸wnie偶 grubo艣膰 rog贸wki (艣rednio 550渭m) 鈥 u os贸b z cie艅sz膮 rog贸wk膮 uzyskane warto艣ci s膮 zani偶one, natomiast u pacjent贸w z grubsz膮 rog贸wk膮 pomiary s膮 zawy偶one. Zatem, dla uzyskania dok艂adnej warto艣ci ci艣nienia, konieczny jest r贸wnie偶 pomiar grubo艣ci rog贸wki tzw. pachymetria.

     
  • Badanie pola widzenia, tzw. perymetria. Obecnie najcz臋艣ciej wykonuje si臋 perymetri臋 komputerow膮. Podczas badania pacjent siedzi przed specjaln膮 czasz膮 i patrzy nieruchomo w jeden punkt 艣wietlny. R贸wnocze艣nie na wewn臋trznej powierzchni czaszy prezentowane s膮 w tym samym miejscu bod藕ce o r贸偶nym stopniu jasno艣ci. Zauwa偶aj膮c punkt 艣wietlny, kt贸ry pojawi si臋 w jego polu widzenia, pacjent naciska specjalny przycisk. Nast臋pnie, odnosz膮c uzyskany wynik badania do prawid艂owych warto艣ci czu艂o艣ci siatk贸wki w r贸偶nych jej obszarach, komputer kre艣li na wydruku 鈥瀖ap臋" ewentualnych ubytk贸w pola widzenia. Ze wzgl臋du na konieczn膮 wsp贸艂prac臋 pacjenta z osob膮 wykonuj膮c膮 badanie, perymetria nie znajduje zastosowania w badaniu ma艂ych dzieci oraz os贸b ze znaczn膮 demencj膮.

     
  • Badanie k膮ta przes膮czania, tzw. gonioskopia. Badanie wykonywane jest przy u偶yciu specjalnej czterolusterkowej soczewki (gonioskop Goldmanna lub Zeissa). Pozwala obejrze膰 struktury k膮ta, oceni膰 jego szeroko艣膰 i stwierdzi膰 obecno艣膰 nieprawid艂owo艣ci zaburzaj膮cych przep艂yw cieczy wodnistej.



RODZAJE JASKRY I JEJ LECZENIE

Wsp贸艂czesna okulistyka wyr贸偶nia kilkadziesi膮t typ贸w i podtyp贸w jaskry, natomiast podstawowy podzia艂 przedstawia si臋 nast臋puj膮co:

I. Jaskra pierwotna

  • a) Jaskra pierwotna z otwartym k膮tem przes膮czania
    Jaskra pierwotna otwartego k膮ta (JPOK/jaskra prosta) jest najcz臋stsz膮 postaci膮 tego schorzenia. Cechuje si臋 ca艂kowicie bezobjawowym przebiegiem. Zauwa偶ane jest cz臋sto dopiero przy znacznych ubytkach pola widzenia w jednym z oczu. Warto艣ci ci艣nienia wewn膮trzga艂kowego s膮 zazwyczaj podwy偶szone, jednak nie wst臋puj膮 b贸le oka ani te偶 nag艂e zauwa偶alne pogorszenie ostro艣ci wzroku, kt贸re mog艂oby zaniepokoi膰 chorego. Ten typ jaskry stwierdzamy w obu oczach, jednak stopie艅 progresji choroby jest najcz臋艣ciej niesymetryczny. Ten typ jaskry wyst臋puje bardzo cz臋sto rodzinnie.

    Leczenie ma na celu zahamowanie progresji choroby. Powsta艂e uszkodzenia nerwu wzrokowego s膮 nieodwracalne. Celem terapii jest obni偶enie ci艣nienia wewn膮trzga艂kowego 鈥 im wi臋ksze uszkodzenie nerwu, tym ni偶sze powinno by膰 ci艣nienie. Efekt ten osi膮gany jest przy u偶yciu kropli zmniejszaj膮cych produkcj臋 cieczy wodnistej i/lub zwi臋kszaj膮cych jej odp艂yw. Je艣li leczenie farmakologiczne nie gwarantuje utrzymania sta艂ych niskich warto艣ci ci艣nienia wewn膮trzga艂kowego, zaleca si臋 wykonanie odpowiednich zabieg贸w laserowych i/lub chirurgicznych.

    Szczeg贸lnym typem jaskry podstawowej jest jaskra normalnego ci艣nienia. U pacjent贸w z tym schorzeniem wyst臋puje charakterystyczne dla jaskry uszkodzenie tarczy nerwu wzrokowego oraz ubytki w polu widzenia przy prawid艂owych warto艣ciach ci艣nienia wewn膮trzga艂kowego. Ta cecha choroby dodatkowo utrudnia jej wczesn膮 diagnostyk臋. Na opisywany rodzaj jaskry szczeg贸lnie nara偶one s膮 kobiety oraz osoby z niskim ci艣nieniem t臋tniczym i/lub z tendencj膮 do wyst膮pienia stan贸w naczynioskurczowych. Obecnie uwa偶a si臋, i偶 jaskra normalnego ci艣nienia wynika z wyj膮tkowej wra偶liwo艣ci w艂贸kien nerwowych na ci艣nienie wewn膮trzga艂kowe 鈥 nawet, je艣li jest ono prawid艂owe. Uwa偶a si臋, 偶e istotn膮 rol臋 odgrywaj膮 r贸wnie偶 miejscowe zmiany naczyniowe, prowadz膮ce do niedokrwienia przedniej cz臋艣ci nerwu wzrokowego. Leczenie jest takie samo jak w przypadku jaskry prostej.
  • b) Jaskra pierwotna z zamykaj膮cym si臋 k膮tem przes膮czania
    W tym typie jaskry odp艂yw cieczy wodnistej jest utrudniony przez zamkni臋cie k膮ta przes膮czania przez obwodow膮 cz臋艣膰 t臋cz贸wki. Choroba ta wyst臋puje u 1/1000 os贸b po 40 roku 偶ycia, znacznie cz臋艣ciej u kobiet ni偶 u m臋偶czyzn. Czynnikiem predysponuj膮cym jest specyficzna budowa ga艂ki ocznej.

    Nasilenie objaw贸w chorobowych zale偶y od stopnia zamkni臋cia k膮ta przes膮czania. Gdy k膮t zamknie si臋, wyst臋puje ostry napad jaskry. Przy ostrym ataku jaskry pacjent odczuwa bardzo silny b贸l oka i oczodo艂u, promieniuj膮cy do szcz臋ki, czo艂a i skroni. B贸lom czasem towarzysz膮 wymioty, a nawet podwy偶szenie temperatury cia艂a. Po kr贸tkim czasie dochodzi do du偶ego upo艣ledzenia wzroku, 艂zawienia, 艣wiat艂owstr臋tu i widzenia t臋czowych k贸艂 wok贸艂 藕r贸d艂a 艣wiat艂a, np. 偶ar贸wki lub 艣wiecy. Oko staje si臋 czasem twarde jak kamie艅, co mo偶na 艂atwo stwierdzi膰, dotykaj膮c ga艂ki ocznej przez powiek臋 palcami i por贸wnuj膮c jej napi臋cie z drug膮 ga艂k膮 oczn膮. Z regu艂y wyst臋puje te偶 silne zaczerwienienie oka, poszerzenie 藕renicy i przymglenie rog贸wki. Objawy te mog膮 trwa膰 kr贸tko i min膮膰 bez leczenia. Nast臋puje wtedy powr贸t do normalnego wygl膮du i prawid艂owej czynno艣ci oka. Wkr贸tce jednak napad choroby powtarza si臋 i zwykle trwa ju偶 d艂u偶ej, nawet kilka dni. B贸le s膮 czasem tak silne, 偶e nie mo偶na ich u艣mierzy膰 偶adnymi lekami. Je艣li atak jaskry wyst臋puje po raz pierwszy, chory mylnie wi膮偶e jego objawy z zatruciem pokarmowym lub migren膮. Utrzymuj膮ce si臋 w czasie napadu jaskry bardzo wysokie ci艣nienie wewn膮trzga艂kowe mo偶e po kr贸tkim czasie (nawet po kilkunastu godzinach) doprowadzi膰 do zaniku nerwu wzrokowego i nieodwracalnej utraty wzroku. Je艣li nawet pierwszy napad jaskry minie bez szkody dla oka, to nast臋pne powoduj膮 coraz wi臋ksze uszkodzenie nerwu wzrokowego, objawiaj膮ce si臋 mroczkami i zw臋偶eniem pola widzenia oraz os艂abieniem wzroku.

    Dlatego te偶 jaskra ostra wymaga szybkiego i intensywnego leczenia okulistycznego. Leczenie polega na stosowaniu bezpo艣rednio do oka lek贸w zw臋偶aj膮cych 藕renic臋 i zmniejszaj膮cych ci艣nienie wewn膮trzga艂kowe (najcz臋艣ciej pilokarpiny). Leki zmniejszaj膮ce ci艣nienie wewn膮trzga艂kowe stosuje si臋 te偶 doustnie lub do偶ylnie. Je艣li jednak leczenie zachowawcze nie przerwie ostrego napadu jaskry, konieczna jest operacja w celu ratowania wzroku.
  • c) Jaskra przewlek艂a
    Jest to posta膰 choroby o mechanizmie mieszanym. W t膮 posta膰 jaskry mo偶e przej艣膰 zar贸wno jaskra pierwotna i otwartym, jak i zamykaj膮cym si臋 k膮tem przes膮czania. Je偶eli napady choroby powtarzaj膮 si臋 lub te偶 ci艣nienie wewn膮trzga艂kowe jest stale podwy偶szone, co doprowadza do zaniku nerwu wzrokowego i nieodwracalnej utraty wzroku.

    Choroba rozwija si臋 zwykle w obu oczach, cho膰 niejednocze艣nie; cz臋stsza jest u kobiet i u os贸b z nadwzroczno艣ci膮. Du偶a rol臋 w wyst臋powaniu napad贸w jaskry odgrywaj膮 czynniki psychiczne, zw艂aszcza silne zdenerwowanie 鈥 powoduj膮 one wzrost ci艣nienia wewn膮trzga艂kowego. Napad jaskry mo偶e wywo艂a膰 tak偶e poszerzenie 藕renicy, np. w wyniku przebywania w ciemnych pomieszczeniach, zakraplania do oka lub za偶ywania lek贸w poszerzaj膮cych 藕renic臋.

    W jaskrze przewlek艂ej zazwyczaj leczenie zachowawcze nie jest skuteczne i konieczny jest zabieg operacyjny.



II. Jaskra wt贸rna
Jest to rodzaj jaskry, w kt贸rym zaburzenia odp艂ywu cieczy wodnistej s膮 wywo艂ane innymi chorobami oka lub czynnikami zewn臋trznymi. Jaskra ta mo偶e wyst膮pi膰 w przebiegu chor贸b w kt贸rych dochodzi do blokowania k膮ta przes膮czania (np. przez nadmierne gromadzenie si臋 barwnika, z艂uszczanie torebki soczewki) lub do nieprawid艂owego rozrostu tkanki naczyniowo-w艂贸knistej (np. w przewlek艂ych stanach zapalnych b艂ony naczyniowej oka, w cukrzycy). Objawy jaskry wt贸rnej zale偶膮 g艂贸wnie od stanu k膮ta przes膮czania.

Leczenie jaskry wt贸rnej jest zasadniczo podobne do leczenia jaskry pierwotnej. Wa偶na jest jednak tak偶e r贸wnoczesna terapia choroby podstawowej, kt贸ra spowodowa艂a wzrost ci艣nienia wewn膮trzga艂kowego. W przypadku cukrzycy oraz zakrzepu 偶y艂y 艣rodkowej siatk贸wki, rozwojowi tego typu powik艂ania pozwala w pe艂ni zapobiega膰 odpowiednia profilaktyka (laseroterapia siatk贸wki). W ci臋偶kich postaciach jaskry wt贸rnej mo偶na rozwa偶y膰 cz臋艣ciowe zniszczenie cia艂a rz臋skowego 鈥 narz膮du odpowiedzialnego za produkcj臋 cieczy wodnistej. Pozwala to zmniejszy膰 jej wytwarzanie, a tym samym 鈥 trwale obni偶y膰 ci艣nienie wewn膮trzga艂kowe.

III. Jaskra wrodzona
Jaskra dzieci臋ca jest chorob膮 wrodzon膮, wyst臋puj膮c膮 cz臋sto rodzinnie i dziedzicznie. Jej przyczyn膮 jest nieprawid艂owy rozw贸j dr贸g odp艂ywu p艂ynu 艣r贸docznego. Wkr贸tce po urodzeniu, wskutek zastoju tego p艂ynu i wzrostu ci艣nienia wewn膮trzga艂kowego, jedno oko (lub oba) zaczyna si臋 powi臋ksza膰, rog贸wka ulega przymgleniu, a tward贸wka znacznemu 艣cie艅czeniu. Dzieci z tym schorzeniem maj膮 powi臋kszon膮 艣rednic臋 rog贸wki, co daje wra偶enie 鈥炁沴icznych du偶ych oczu". Wczesnym objawem choroby s膮: uporczywe 艂zawienie, 艣wiat艂owstr臋t i odruchowe skurcze powiek dziecka, co cz臋sto rozpoznawane jest mylnie jako zapalenie spoj贸wek.

Leczenie jest wy艂膮cznie operacyjne i zabieg powinien by膰 przeprowadzony mo偶liwie najwcze艣niej, zanim dojdzie do zaniku nerwu wzrokowego i ca艂kowitej utraty wzroku. 

IV. Jaskra dokonana 
Form膮 zej艣ciow膮 wszystkich typ贸w jaskry jest jaskra dokonana, czyli 艣lepe, cz臋sto zaczerwienione i bardzo bolesne oko. Charakterystyczne jest r贸wnie偶 wysokie ci艣nienie wewn膮trzga艂kowe, kt贸re nie reaguje na leczenie farmakologiczne. W tych przypadkach zaleca si臋 leczenie objawowe, polegaj膮ce na podaniu za ga艂k臋 oczn膮 70% alkoholu etylowego, co powoduje trwa艂e zniesienie b贸lu. Bol膮ce, niewidz膮ce i szpec膮ce oko mo偶e by膰 wskazaniem do jego operacyjnego usuni臋cia i zast膮pienia protez膮.

Nale偶y pami臋ta膰, 偶e jaskra powoduje nieodwracalne zmiany. Upo艣ledzenie widzenia, kt贸re ju偶 nast膮pi艂o nie mo偶e zosta膰 cofni臋te. Jednak odpowiednio wczesne rozpoznanie choroby daje du偶e szanse na zatrzymanie dalszego jej rozwoju. Celem leczenia jaskry jest powstrzymanie post臋pu choroby, a konkretnie niszczenia nerwu wzrokowego.

Niezmiernie istotnie jest rozpoznanie choroby we wczesnym stadium i podj臋cie szybkiego leczenia. Zatem zaleca si臋 po 40 roku 偶ycia przeprowadzenie profilaktycznego badania okulistycznego raz na 2 lata, a je偶eli jeste艣my w grupie podwy偶szonego ryzyka 鈥 raz do roku.Maria Molska

FAQ - PYTANIA I ODPOWIEDZI


All right reserved by www.optyk.radom.pl