Logo optyk.radom.pl
Aktualnie przeglądasz
Strona Główna

Jaskra - cichy zabójca

Jaskra

CO TO JEST JASKRA I JAKIE SĄ JEJ PRZYCZYNY?
Jaskra (łac. glaucoma, ang. glaucoma) to choroba oczu prowadząca do postępującego i nieodwracalnego uszkodzenia nerwu wzrokowego i komórek zwojowych siatkówki. W przebiegu choroby obserwuje się charakterystyczne zmiany w wyglądzie tarczy nerwu wzrokowego i ubytki pola widzenia. Ocenia się, że na świecie na jaskrę choruje 67 milionów osób, a ponad 6 milionów jest z tego powodu całkowicie niewidomych. W Polsce jest ok. 200 tys. chorych, a zagrożonych rozwojem tej choroby jest ok. 600 tysięcy.

Nieleczona jaskra prowadzi do nieodwracalnej ślepoty. Jaskra jest chorobą bardzo podstępną. Większość pacjentów we wczesnych stadiach nie ma żadnych niepokojących objawów. Obwodowe pole widzenia może zostać w znacznym stopniu upośledzone, zanim pacjent to zauważy. Jeżeli jaskra zostanie wykryta wcześnie i jest leczona farmakologicznie lub chirurgicznie, to całkowitej utracie widzenia można zapobiec.

Nie do końca wyjaśnione są przyczyny powstania tej choroby. Uważa się, że istnieją co najmniej 2 przyczyny zaniku nerwu wzrokowego – mechaniczna i naczyniowa.

Przyczyna mechaniczna wiąże się we wzrostem ciśnienia wewnątrzgałkowego. Odpowiednie napięcie gałki ocznej utrzymywane jest przez tzw. ciecz wodnistą, która wypełnia przednią i tylną komorę oka oraz przenika do ciała szklistego. Ciecz wodnista wytwarzana jest w ilości ok. 2 mm3/min przez ciało rzęskowe znajdujące się w tylnej komorze oka. Przez źrenicę dostaje się do komory przedniej oka. Stamtąd nadmiar cieczy wodnistej jest odprowadzany poprzez tzw. beleczkowanie do kanału Schlemma, a dalej do układu żylnego. Ciecz wodnista opuszcza gałkę oczną w miejscu zwanym kątem przesączania. Jeżeli na drodze odpływu cieczy znajduje się przeszkoda, ciecz wodnista gromadzi się we wnętrzu oka, a ciśnienie śródgałkowe wzrasta. Wysokie ciśnienie śródgałkowe uciska na włókna nerwu wzrokowego, co w konsekwencji prowadzi do ich zaniku.

Przyczyna naczyniowa powiązana jest ze zbyt słabym ukrwieniem nerwu wzrokowego. Nerw wzrokowy odżywiany jest specjalną siecią naczyń pochodzącą z naczyniówki, siatkówki i naczyń rzęskowych. Jeżeli naczynia te są w stałym skurczu, lub są zwężone z powodu zmian miażdżycowych, nie doprowadzają odpowiedniej ilości krwi do nerwu wzrokowego. Chroniczne niedokrwienie doprowadza także do zaniku włókien nerwu wzrokowego.

JAKIE SĄ CZYNNIKI RYZYKA JASKRY?
Prawdopodobieństwo wystąpienia jaskry zwiększa się u osób z podwyższonym ciśnieniem wewnątrzgałkowym, u których wystąpią inne czynniki ryzyka, takie jak:
- wiek powyżej 50 roku życia,
- nadciśnienie tętnicze,
- niedociśnienie tętnicze i/lub hipotonia nocna dużego stopnia,
- rodzinne występowanie jaskry,
- wysoka krótkowzroczność,
- migrenowe bóle głowy,
- przebyty zawał i/lub udar,
- cukrzyca.

Poniżej przedstawiamy test opracowany przez Polskie Towarzystwo Profilaktyki Jaskry w związku z akcją "Polsko nie ślepnij!".

Przeczytaj poniższy test i odpowiedz na pytania. Jeśli odpowiedź na któreś z nich jest twierdząca zapisz liczbę punktów, która umieszczona jest przy tym pytaniu. Po przeczytaniu całości dodaj liczbę zapisanych punktów i sprawdź swój wynik pod tabelą.

Jeżeli po dodaniu punktów masz ich:

mniej niż 35 – jesteś w grupie małego ryzyka, jednak zaleca się, badania kontrolne raz na dwa lata,
od 35 do 50 – jesteś w grupie średniego ryzyka, zaleca się, badania kontrolne przynajmniej raz w roku,
powyżej 50 – jesteś w grupie dużego ryzyka - zaleca się natychmiastową konsultację z lekarzem okulistą.

JAK WYGLĄDA DIAGNOSTYKA JASKRY? Rozpoznanie jaskry opiera się na kilku całkowicie niebolesnych i nieinwazyjnych badaniach okulistycznych. W celu prawidłowego rozpoznania typu jaskry należy przeprowadzić wszystkie poniższe badania:

 

  • Badanie dna oka ze szczegółową oceną tarczy nerwu wzrokowego. Badanie dna oka wykonuje lekarz okulista po uprzednim farmakologicznym rozszerzeniu źrenicy, najczęściej podczas obserwacji oka w lampie szczelinowej. W przebiegu jaskry obserwuje się charakterystyczne wgłębienie tarczy nerwu wzrokowego. Istnieją również nowoczesne metody badania nerwu wzrokowego takie jak HRT, GDX czy OCT. Pozwalają one na szczegółową ocenę stanu włókien nerwowych i wykrycie pierwszych nieprawidłowości na kilka lad przed pojawieniem się innych objawów. Badana te są również bardzo przydatne w monitorowaniu postępów choroby.

     
  • Pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego (tonometria). Prawidłowe ciśnienie wewnątrzgałkowe mieści się w zakresie od 10 do 21 mmHg. Istnieje kilka metod pomiaru, przy czym najbardziej miarodajne wyniki uzyskuje się przy pomocy tzw. tonometrii aplanacyjnej. Nie bez znaczenia dla pomiaru ciśnienia jest również grubość rogówki (średnio 550μm) – u osób z cieńszą rogówką uzyskane wartości są zaniżone, natomiast u pacjentów z grubszą rogówką pomiary są zawyżone. Zatem, dla uzyskania dokładnej wartości ciśnienia, konieczny jest również pomiar grubości rogówki tzw. pachymetria.

     
  • Badanie pola widzenia, tzw. perymetria. Obecnie najczęściej wykonuje się perymetrię komputerową. Podczas badania pacjent siedzi przed specjalną czaszą i patrzy nieruchomo w jeden punkt świetlny. Równocześnie na wewnętrznej powierzchni czaszy prezentowane są w tym samym miejscu bodźce o różnym stopniu jasności. Zauważając punkt świetlny, który pojawi się w jego polu widzenia, pacjent naciska specjalny przycisk. Następnie, odnosząc uzyskany wynik badania do prawidłowych wartości czułości siatkówki w różnych jej obszarach, komputer kreśli na wydruku „mapę" ewentualnych ubytków pola widzenia. Ze względu na konieczną współpracę pacjenta z osobą wykonującą badanie, perymetria nie znajduje zastosowania w badaniu małych dzieci oraz osób ze znaczną demencją.

     
  • Badanie kąta przesączania, tzw. gonioskopia. Badanie wykonywane jest przy użyciu specjalnej czterolusterkowej soczewki (gonioskop Goldmanna lub Zeissa). Pozwala obejrzeć struktury kąta, ocenić jego szerokość i stwierdzić obecność nieprawidłowości zaburzających przepływ cieczy wodnistej.



RODZAJE JASKRY I JEJ LECZENIE

Współczesna okulistyka wyróżnia kilkadziesiąt typów i podtypów jaskry, natomiast podstawowy podział przedstawia się następująco:

I. Jaskra pierwotna

  • a) Jaskra pierwotna z otwartym kątem przesączania
    Jaskra pierwotna otwartego kąta (JPOK/jaskra prosta) jest najczęstszą postacią tego schorzenia. Cechuje się całkowicie bezobjawowym przebiegiem. Zauważane jest często dopiero przy znacznych ubytkach pola widzenia w jednym z oczu. Wartości ciśnienia wewnątrzgałkowego są zazwyczaj podwyższone, jednak nie wstępują bóle oka ani też nagłe zauważalne pogorszenie ostrości wzroku, które mogłoby zaniepokoić chorego. Ten typ jaskry stwierdzamy w obu oczach, jednak stopień progresji choroby jest najczęściej niesymetryczny. Ten typ jaskry występuje bardzo często rodzinnie.

    Leczenie ma na celu zahamowanie progresji choroby. Powstałe uszkodzenia nerwu wzrokowego są nieodwracalne. Celem terapii jest obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego – im większe uszkodzenie nerwu, tym niższe powinno być ciśnienie. Efekt ten osiągany jest przy użyciu kropli zmniejszających produkcję cieczy wodnistej i/lub zwiększających jej odpływ. Jeśli leczenie farmakologiczne nie gwarantuje utrzymania stałych niskich wartości ciśnienia wewnątrzgałkowego, zaleca się wykonanie odpowiednich zabiegów laserowych i/lub chirurgicznych.

    Szczególnym typem jaskry podstawowej jest jaskra normalnego ciśnienia. U pacjentów z tym schorzeniem występuje charakterystyczne dla jaskry uszkodzenie tarczy nerwu wzrokowego oraz ubytki w polu widzenia przy prawidłowych wartościach ciśnienia wewnątrzgałkowego. Ta cecha choroby dodatkowo utrudnia jej wczesną diagnostykę. Na opisywany rodzaj jaskry szczególnie narażone są kobiety oraz osoby z niskim ciśnieniem tętniczym i/lub z tendencją do wystąpienia stanów naczynioskurczowych. Obecnie uważa się, iż jaskra normalnego ciśnienia wynika z wyjątkowej wrażliwości włókien nerwowych na ciśnienie wewnątrzgałkowe – nawet, jeśli jest ono prawidłowe. Uważa się, że istotną rolę odgrywają również miejscowe zmiany naczyniowe, prowadzące do niedokrwienia przedniej części nerwu wzrokowego. Leczenie jest takie samo jak w przypadku jaskry prostej.
  • b) Jaskra pierwotna z zamykającym się kątem przesączania
    W tym typie jaskry odpływ cieczy wodnistej jest utrudniony przez zamknięcie kąta przesączania przez obwodową część tęczówki. Choroba ta występuje u 1/1000 osób po 40 roku życia, znacznie częściej u kobiet niż u mężczyzn. Czynnikiem predysponującym jest specyficzna budowa gałki ocznej.

    Nasilenie objawów chorobowych zależy od stopnia zamknięcia kąta przesączania. Gdy kąt zamknie się, występuje ostry napad jaskry. Przy ostrym ataku jaskry pacjent odczuwa bardzo silny ból oka i oczodołu, promieniujący do szczęki, czoła i skroni. Bólom czasem towarzyszą wymioty, a nawet podwyższenie temperatury ciała. Po krótkim czasie dochodzi do dużego upośledzenia wzroku, łzawienia, światłowstrętu i widzenia tęczowych kół wokół źródła światła, np. żarówki lub świecy. Oko staje się czasem twarde jak kamień, co można łatwo stwierdzić, dotykając gałki ocznej przez powiekę palcami i porównując jej napięcie z drugą gałką oczną. Z reguły występuje też silne zaczerwienienie oka, poszerzenie źrenicy i przymglenie rogówki. Objawy te mogą trwać krótko i minąć bez leczenia. Następuje wtedy powrót do normalnego wyglądu i prawidłowej czynności oka. Wkrótce jednak napad choroby powtarza się i zwykle trwa już dłużej, nawet kilka dni. Bóle są czasem tak silne, że nie można ich uśmierzyć żadnymi lekami. Jeśli atak jaskry występuje po raz pierwszy, chory mylnie wiąże jego objawy z zatruciem pokarmowym lub migreną. Utrzymujące się w czasie napadu jaskry bardzo wysokie ciśnienie wewnątrzgałkowe może po krótkim czasie (nawet po kilkunastu godzinach) doprowadzić do zaniku nerwu wzrokowego i nieodwracalnej utraty wzroku. Jeśli nawet pierwszy napad jaskry minie bez szkody dla oka, to następne powodują coraz większe uszkodzenie nerwu wzrokowego, objawiające się mroczkami i zwężeniem pola widzenia oraz osłabieniem wzroku.

    Dlatego też jaskra ostra wymaga szybkiego i intensywnego leczenia okulistycznego. Leczenie polega na stosowaniu bezpośrednio do oka leków zwężających źrenicę i zmniejszających ciśnienie wewnątrzgałkowe (najczęściej pilokarpiny). Leki zmniejszające ciśnienie wewnątrzgałkowe stosuje się też doustnie lub dożylnie. Jeśli jednak leczenie zachowawcze nie przerwie ostrego napadu jaskry, konieczna jest operacja w celu ratowania wzroku.
  • c) Jaskra przewlekła
    Jest to postać choroby o mechanizmie mieszanym. W tą postać jaskry może przejść zarówno jaskra pierwotna i otwartym, jak i zamykającym się kątem przesączania. Jeżeli napady choroby powtarzają się lub też ciśnienie wewnątrzgałkowe jest stale podwyższone, co doprowadza do zaniku nerwu wzrokowego i nieodwracalnej utraty wzroku.

    Choroba rozwija się zwykle w obu oczach, choć niejednocześnie; częstsza jest u kobiet i u osób z nadwzrocznością. Duża rolę w występowaniu napadów jaskry odgrywają czynniki psychiczne, zwłaszcza silne zdenerwowanie – powodują one wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego. Napad jaskry może wywołać także poszerzenie źrenicy, np. w wyniku przebywania w ciemnych pomieszczeniach, zakraplania do oka lub zażywania leków poszerzających źrenicę.

    W jaskrze przewlekłej zazwyczaj leczenie zachowawcze nie jest skuteczne i konieczny jest zabieg operacyjny.



II. Jaskra wtórna
Jest to rodzaj jaskry, w którym zaburzenia odpływu cieczy wodnistej są wywołane innymi chorobami oka lub czynnikami zewnętrznymi. Jaskra ta może wystąpić w przebiegu chorób w których dochodzi do blokowania kąta przesączania (np. przez nadmierne gromadzenie się barwnika, złuszczanie torebki soczewki) lub do nieprawidłowego rozrostu tkanki naczyniowo-włóknistej (np. w przewlekłych stanach zapalnych błony naczyniowej oka, w cukrzycy). Objawy jaskry wtórnej zależą głównie od stanu kąta przesączania.

Leczenie jaskry wtórnej jest zasadniczo podobne do leczenia jaskry pierwotnej. Ważna jest jednak także równoczesna terapia choroby podstawowej, która spowodowała wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego. W przypadku cukrzycy oraz zakrzepu żyły środkowej siatkówki, rozwojowi tego typu powikłania pozwala w pełni zapobiegać odpowiednia profilaktyka (laseroterapia siatkówki). W ciężkich postaciach jaskry wtórnej można rozważyć częściowe zniszczenie ciała rzęskowego – narządu odpowiedzialnego za produkcję cieczy wodnistej. Pozwala to zmniejszyć jej wytwarzanie, a tym samym – trwale obniżyć ciśnienie wewnątrzgałkowe.

III. Jaskra wrodzona
Jaskra dziecięca jest chorobą wrodzoną, występującą często rodzinnie i dziedzicznie. Jej przyczyną jest nieprawidłowy rozwój dróg odpływu płynu śródocznego. Wkrótce po urodzeniu, wskutek zastoju tego płynu i wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego, jedno oko (lub oba) zaczyna się powiększać, rogówka ulega przymgleniu, a twardówka znacznemu ścieńczeniu. Dzieci z tym schorzeniem mają powiększoną średnicę rogówki, co daje wrażenie „ślicznych dużych oczu". Wczesnym objawem choroby są: uporczywe łzawienie, światłowstręt i odruchowe skurcze powiek dziecka, co często rozpoznawane jest mylnie jako zapalenie spojówek.

Leczenie jest wyłącznie operacyjne i zabieg powinien być przeprowadzony możliwie najwcześniej, zanim dojdzie do zaniku nerwu wzrokowego i całkowitej utraty wzroku. 

IV. Jaskra dokonana 
Formą zejściową wszystkich typów jaskry jest jaskra dokonana, czyli ślepe, często zaczerwienione i bardzo bolesne oko. Charakterystyczne jest również wysokie ciśnienie wewnątrzgałkowe, które nie reaguje na leczenie farmakologiczne. W tych przypadkach zaleca się leczenie objawowe, polegające na podaniu za gałkę oczną 70% alkoholu etylowego, co powoduje trwałe zniesienie bólu. Bolące, niewidzące i szpecące oko może być wskazaniem do jego operacyjnego usunięcia i zastąpienia protezą.

Należy pamiętać, że jaskra powoduje nieodwracalne zmiany. Upośledzenie widzenia, które już nastąpiło nie może zostać cofnięte. Jednak odpowiednio wczesne rozpoznanie choroby daje duże szanse na zatrzymanie dalszego jej rozwoju. Celem leczenia jaskry jest powstrzymanie postępu choroby, a konkretnie niszczenia nerwu wzrokowego.

Niezmiernie istotnie jest rozpoznanie choroby we wczesnym stadium i podjęcie szybkiego leczenia. Zatem zaleca się po 40 roku życia przeprowadzenie profilaktycznego badania okulistycznego raz na 2 lata, a jeżeli jesteśmy w grupie podwyższonego ryzyka – raz do roku.Maria Molska

FAQ - PYTANIA I ODPOWIEDZI


All right reserved by www.optyk.radom.pl